Przed około 150 laty etnograf angielski F.W. Lane w dziele poświęconym kulturze i obyczajom ówczesnych Egipcjan opisał popularną wśród fellachów grę o nazwie sidża. Opis był niezwykle dokładny, zawierał nie tylko szczegółowe przedstawienie zasad gry, ale także kilka przykładowych partii. Na tej podstawie historycy kultury - a ściślej ci nieliczni, którzy grami interesowali się równie wnikliwie jak Lane - ustalili, że sidża jest daleką krewną staroegipskich gier planszowych senet i tan, znanych na dworach władców Starego i Średniego Państwa; powstała zapewne w następstwie uproszczenia i nieznacznej modyfikacji reguł królewskich gier, gdy trafiły one "pod strzechy" (podobnie jak rezultatem uproszczenia i przekształcenia zasad szachów było pojawienie się w Europie w XI w. warcabów). Na przełomie XIX i XX w: wzmianki o sidży - nazywanej niekiedy inaczej - pojawiały się również w pracach etnograficznych dotyczących ludów Etiopii, Somalii i Sudanu. Przypomnę pokrótce zasady tej gry.

Mam świadomość, że użycie nazwy Parcheesi w wypadku podanych poniżej reguł może być lekkim nadużyciem, ale staroindyjskie Pachisi doczekało się już tylu wariantów, modernizacji i uproszczeń, że podejmuję ryzyko :) - sugerowane tu reguły odbiegają zapewne nieco od tych, które można znaleźć w Sieci. Oryginalnie gra toczyła się na planszy w kształcie krzyża, wykonanego najczęściej z haftowanego materiału. Początkowo do określania długości ruchu używano odpowiednio przygotowanych muszli kauri, potem kościanych sztabek, wreszcie - dwóch tradycyjnych kości.

Plansza do Pachisi przypomina naszego Chińczyka, który rzeczywiście jest wielce uprozczonym wariantem tej gry. Parcheesi lokuje się gdzieś pośrodku - myślę, że zainteresuje na przykład miłośników backgammona (wykazuje pewne podobieństwa), ale może i brydżystów skusi grą czteroosobową, gdzie rywalizują ze sobą dwie pary graczy.

Idea szachów dla trójki graczy zrodziła się przypadkiem. Ich twórca, dr Jacek Filek, filozof, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego, przeprowadził eksperyment logiczny. Zastanawiał się, dlaczego nasze myślenie zmierza zawsze w stronę stworzenia opcji binarnej: białe-czarne, anioł-diabeł, dobro-zło. Zawsze istnieją dwie strony medalu lub dwie strony konfliktu. Myślenie takie ma swoje racje, lecz prowadzi często do uproszczeń lub zafałszowań.

Ruszyła przedsprzedaż pierwszej gry wydawnictwa "Kaduceusz" pt. "Trybiki". Grę można nabyć za pośrednictwem Allegro - wydawca zapewnił niższą niż na sklepowych półkach cenę.

Stałym Czytelnikom tej rubryki znana jest z pewnością postać Sidneya Sacksona - amerykańskiego kolekcjonera, twórcy i znawcy gier. O nim i jego znakomitej książce - „Gama gier", wspominał kilkakrotnie na łamach „Problemów" red. Lech Pijanowski. Grę, którą chciałbym dziś przedstawić, wydobył z lamusa właśnie Sidney Sackson, odnalazłszy ją w wydanej pod koniec ubiegłego wieku w Stanach Zjednoczonych unikalnej encyklopedii gier i zabaw. Gra nazywa się „Plank" („deszczułka", „klepka"); cieszyła się niegdyś sporą popularnością, ale później została całkiem zapomniana; zresztą - jak się wkrótce okaże - zupełnie niesłusznie.

Zasada „w jedności siła" sprawdza się w przeważającej większości strategicznych gier planszowych. Lepsza pozycja jednej ze stron wiąże się zazwyczaj także z bardziej zwartym, skomasowanym szykiem bierek. Pionki oddalone od głównych sił lub choćby pozbawione odpowiedniego towarzystwa znacznie łatwiej stają się łupem przeciwnika. Zasadę te znakomicie odzwierciedla arystokracja gier - szachy, go i warcaby.

Przed blisko 60 laty angielski szachista i antyszachista zarazem, lord H. D. Baskerville, zaproponował przeniesienie gry w szachy na planszę przypominającą plaster miodu. Po tej propozycji pozostała tylko mata książeczka (H. D. Baskerville, "Hexagonal chess", London. 1929), bowiem sama gra nie przyjęła się i szybko o niej zapomniano. Nie zapomniano natomiast o planszy. Odtąd sześciokątne pola coraz częściej zaczęły pojawiać się w krainie gier. Dziś gry na miodowych planszach same stanowią pokaźną krainę, żeby wymienić najpopularniejsze - szachy sześciokątne Władysława Glińskiego lub wielką rodzinę gier historycznych i wojennych. Natomiast z prostszych gier tego rodzaju do najatrakcyjniejszych należy bez wątpienia hex. „Młodszy kuzyn" tej gry jest bohaterem niniejszego artykułu, zaczniemy wiec, gwoli wykazania koligacji, od krótkiego przypomnienia reguł „protoplasty".

Długo dojrzewał ten pomysł, długo... W wolnych chwilach kreśliłem coś tam na skrawkach papieru, potem je gubiłem, obmyślałem nowe systemy, a potem je porzucałem stwierdzając, że zestaw 164 elementów jest nieco za duży. Chciałem opracować prosty system gry "kafelkowej", ulokowanej gdzieś pomiędzy dominem, Tantrixem i Traxem, nie wymagający liczenia punktów w czasie rozgrywki ani stosowania dodatkowych akcesoriów oraz pozbawiony kłopotliwych zakazów. Powstał zestaw trójkątnych płytek - początkowo liczył ponad 80 kamieni, jednak po pierwszych testach okazało się, że 52 płytki doskonale sprawdzają się w grze. Pozostało doszlifowanie reguł - systemu kar i nagród, określenie warunków zwycięstwa. Prezentowane poniżej zasady są przetestowane przez kilka osób (dzięki, Pomimo!), ale liczę na wsparcie ze strony internautów odwiedzających www.pionek.net. Grę łatwo spreparować w domu - a może raczej w biurze, bo zalaminowany wydruk sprawdza się dużo lepiej :) Plik z kafelkami do samodzielnego rozcięcia jest do pobrania ze strony.

...grę nadesłał pan Andrzej Monian z Krakowa. Jest ona, podobnie jak wiele innych propozycji czytelników, "bezimienna", choć pan Monian twierdzi, że grywał w nią jako uczeń szkoły podstawowej w latach 50. i wówczas miała ona nazwę, której jednak dziś już nie pamięta. Do zabawy potrzebna jest kartka i ołówki. Na wstępie rysuje się na kartce układ kółek w kształcie trójkąta. Zazwyczaj kółek jest 28, w rzędach od 1 do 7, teoretycznie jednak liczba ta może być dowolna. Numeracja kółek na rysunku służy jedynie wyjaśnieniu reguł, w praktyce nie jest potrzebna.

Cameron Browne kilka lat temu (rok 2002) stworzył ciekawe rozwinięcie klasycznej już gry Hex, przenosząc ją w trzy wymiary, a pomogli mu w tym Steven Meyers i Paul van Wamelen jako testerzy. Autor sugeruje używanie do rozgrywki kul średnicy ok. 25 mm jako wygodnych pionów. Skąd je wziąć? O tym już nie mówi... Gra toczy się na odpowiednio przygotowanej planszy 8x8 z wgłębieniami zamiast pól, każdy z graczy używa 32 kul w swoim kolorze. Brzegi planszy, podobnie jak w Hexie, oznaczone są kolorami graczy; pola narożne są wspólne. Podobny jest również cel - zwycięża gracz, któremu uda się połączyć swoje brzegi planszy nieprzerwanym łańcuchem swoich pionów, a następny ruch przeciwnika nie przerwie tego połączenia.