Chociaż gra w kółko i krzyżyk, zwana też (przez miłośników czarnego humoru?) grą w powieszonego lub w szubienicę, nie jest losowa, to jednak określanie je j mianem gry logicznej lub strategicznej brzmi trochę zabawnie, bo myślenia wymaga w niewielkim stopniu - w sam raz dla ucznia z zerówki lub pierwszoklasisty. Z reguły od niej zaczyna się w wieku 6-7 lat poznawanie krainy gier logicznych i matematycznych, toteż jest powszechnie znana, choć wyrasta się z niej szybko po odkryciu „tajników strategii". Miłośnicy gier, ludzie na ogół wrażliwi i sentymentalni, lubią jednak powracać do zabaw, które przypominają im dzieciństwo. Czynią to w sposób szczególny - modyfikując w mniejszym lub większym stopniu to, nad czym łamali sobie główki przed wielu laty. W rezultacie takich powrotów dziecięca gra w kółko i krzyżyk stała się zaczątkiem sporej rodzinki gier kółkowo-krzyżykowych - od bardzo prostych do dorównujących zawiłością szachom.

Autorami tej ciekawej gry są członkowie North Berkshire Game Group z Massachusetts, sama zaś gra jest finalistką About.com 2004 game design competition. Przygotowanie próbnej rozgrywki nie powinno przysporzyć żadnych problemów, planszę można uzyskać maskujac fragment zwykłej szachownicy.

Rozgrywka toczy się na szachownicy 6x6 z kolorystycznym rozróżnieniem pól. Początkowe ustawienie pionów przypomina otwarcie z Othello. Gracze na zmianę przesuwają i dostawiają na planszę piony tak długo, jak jest to możliwe i zgodne z zasadami gry, dążąc do określonych celów: gracz pierwszy stara się umieścić jasne piony na jasnych polach, zaś ciemne - na ciemnych. Gracz drugi - czego łatwo się domyślić - dąży do odwrotnego układu, czyli umieszczenia ciemnych pionów na jasnych polach i jasnych pionów na polach ciemnych.

Kolejny autor zgłosił się ze swoją produkcją - tym razem z Hiszpani. Néstor Romeral Andrés proponuje nam bardzo ciekawą grę, w której czas rozgrywki ocenia na ok. 20 minut. Przygotowanie niezbędnych elementów zapewne potrwa nieco dłużej - ale warto, zapewniam. Plansza 9x9 nie powninna być problemem, gorzej będzie z pionami... Przypominają nieco kamienie domina, choć można je po prostu skleić z sześciennych kostek z tworzywa lub drewna czy w ostateczności wyciąż z kartonu. Do rozegrania próbnej partyjki wystarczy. Nie ma na nich żadnych oznaczeń, jedna ich połówka jest jasna, druga ciemna. W grze bierze udział 41 takich kamieni.

Kilka dni temu w mojej skrzynce odbiorczej znalazł się obiecujący mail od pana Józefa Kawałka, w którym informował o opracowanej przez niego grze. Dwa dni później wczytywałem się w reguły - przyznam, że lekko przerażony stopniem ich skomplikowania.

Takie opracowanie przeze mnie instrukcji gry wzięło się stąd, że w tej grze wszystko jest na swój sposób nowe - od budowy po zasady gry. ELŁUDO nie jest plagiatem. Tworząc grę ELLUDO z udziałem brył, zależało mi na tym, aby wykorzystać wszystkie własności fizyczne brył - żeby bryły przewracały się, przesuwały, obracały wokół każdej z 4 swoich osi, a do tego żeby wykorzystać naturalną budowę czworościanów tj. wszystkie ich wierzchołki, ściany i krawędzie. Bryły, to czworościany ścięte (ośmiościany trójkątno-sześciokątne), ścięte w 1/3 krawędzi, to bryły półforemne -wszystkie krawędzie brył są tej samej długości.

Nowe gry powstają we wszystkich rejonach świata, czego dowodem jest właśnie Alva. Zapowiada to zapewne jakiegoś egzotycznego twórcę, ale jest nim Alvydas Jakeliunas - Litwin przynajmniej z pochodzenia, a więc bliski sąsiad. Jego propozycja zainteresuje zapewne miłośników go-moku, pente oraz... Hey! That's My Fish! - bo jest współautorem tej gry.

Larry Back uznał, że Hex to doskonała gra, jednak można by ją wzbogacić o możliwość bicia pionów przeciwnika. Eksperymentował jakiś czas z różnymi wariantami tej klasycznej gry, aż wpadł na pomysł oryginalnej planszy ciekawych reguł. Podstawy są znajome - dwóch graczy, każdy dysponuje pionami w swoim kolorze, wykonują ruchy na zmianę dążąc do połączenia nieprzerwanym łańcuchem połączonych pionów przypisanych sobie brzegów planszy: gracz czarny tworzy połączenie między górną a dolną krawędzią, zaś biały - między lewą a prawą.

Dla większości graczy standardowa plansza to szachownica 8x8, znana ze współczesnych szachów czy warcabów, zaś wszelkie okrągłe plansze sugerują współczesną grę. Jednak pierwsze wzmianki o szachowej planszy tego typu pojawiły się w Persji w X-XII wieku naszej ery, gra przebyła później długą drogę przez Indie do Europy - szczyt ich popularności przypada na koniec XVIII wieku. Niestety - oryginalne reguły gry nie przetrwały, zostały stworzone przez historyka Davida Reynoldsa w 1983 roku i przetestowane w pubie w jego rodzinnym mieście - Lincoln w Wielkiej Brytanii.

Doskonałą grę wymyślił w 2002 roku Jorge Gómez Arrausi - reguły do błyskawicznego opanowania w pięć minut, proste rekwizyty (miłośnik gier logicznych zapewne ma w swoich zbiorach planszę heksagonalną) oraz pewna oryginalność - na początku gry nie wiadomo, kto gra czarnymi, a kto białymi. Gracze zależnie od koloru pionów mają różne zadania do wykonania, aby wygrać pojedynek. Gra przypadnie do gustu zwłaszcza miłośnikom Hexa i innych gier typu connection.

W opisie reguł każdej gry występuje fragment zaczynający się zwykle stereotypowo, od stów: „Wygrywa ten, kto...". Jeżeli dokończenie zdania brzmi: ,,...da mata królowi przeciwnika", wiadomo, że chodzi o szachy. Jeśli inaczej - np. zbije wszystkie pionki przeciwnika" lub ,,...zdobędzie określoną liczbę punktów" - wówczas mamy więcej możliwości; pierwszy przykład jest typowy dla gier planszowych, drugi - dla gier w karty.

Czy można diametralnie zmienić cel gry, jakby ,.odwrócić" go, zastępując we wspomnianym fragmencie reguł wyraz „wygrywa" słowem „przegrywa"? Formalnie oczywiście tak, w praktyce jednak zdecydowana większość gier staje się po takiej zmianie trywialna lub bezsensowna, podobnie jak bieg, przed rozpoczęciem którego umówiono by się, że zwycięzcą zostanie zawodnik ostatni na mecie. „Nieodwracalne" są np. szachy, bo praktycznym przejawem reguły: „przegrywa ten, kto da mata królowi przeciwnika", byłoby dążenie do zmuszenia przeciwnika, aby zamatował naszego króla. Doprowadzić do tego można tylko w sztucznie stworzonych pozycjach, które są tematem zadań szachowych zwanych samomatami. Jest jednak kilka gier, którym „odwrócenie" wcale nie szkodzi i które od dawna znane są w obu formach.

W Hexade odnajdziemy kilka znanych elementów z innych gier, ale... czy to źle? Jedna z wygrywających formacji to linia sześciu pionów (np. w Go-Moku - 5 pionów), bicie przypomina Pente, przenoszenie gier z tradycyjnych planszy na heksagony to również powszechna praktyka. A gra jest naprawdę wyśmienita!