Kilka dni temu w mojej skrzynce odbiorczej znalazł się obiecujący mail od pana Józefa Kawałka, w którym informował o opracowanej przez niego grze. Dwa dni później wczytywałem się w reguły - przyznam, że lekko przerażony stopniem ich skomplikowania.

Takie opracowanie przeze mnie instrukcji gry wzięło się stąd, że w tej grze wszystko jest na swój sposób nowe - od budowy po zasady gry. ELŁUDO nie jest plagiatem. Tworząc grę ELLUDO z udziałem brył, zależało mi na tym, aby wykorzystać wszystkie własności fizyczne brył - żeby bryły przewracały się, przesuwały, obracały wokół każdej z 4 swoich osi, a do tego żeby wykorzystać naturalną budowę czworościanów tj. wszystkie ich wierzchołki, ściany i krawędzie. Bryły, to czworościany ścięte (ośmiościany trójkątno-sześciokątne), ścięte w 1/3 krawędzi, to bryły półforemne -wszystkie krawędzie brył są tej samej długości.

Nowe gry powstają we wszystkich rejonach świata, czego dowodem jest właśnie Alva. Zapowiada to zapewne jakiegoś egzotycznego twórcę, ale jest nim Alvydas Jakeliunas - Litwin przynajmniej z pochodzenia, a więc bliski sąsiad. Jego propozycja zainteresuje zapewne miłośników go-moku, pente oraz... Hey! That's My Fish! - bo jest współautorem tej gry.

Larry Back uznał, że Hex to doskonała gra, jednak można by ją wzbogacić o możliwość bicia pionów przeciwnika. Eksperymentował jakiś czas z różnymi wariantami tej klasycznej gry, aż wpadł na pomysł oryginalnej planszy ciekawych reguł. Podstawy są znajome - dwóch graczy, każdy dysponuje pionami w swoim kolorze, wykonują ruchy na zmianę dążąc do połączenia nieprzerwanym łańcuchem połączonych pionów przypisanych sobie brzegów planszy: gracz czarny tworzy połączenie między górną a dolną krawędzią, zaś biały - między lewą a prawą.

Dla większości graczy standardowa plansza to szachownica 8x8, znana ze współczesnych szachów czy warcabów, zaś wszelkie okrągłe plansze sugerują współczesną grę. Jednak pierwsze wzmianki o szachowej planszy tego typu pojawiły się w Persji w X-XII wieku naszej ery, gra przebyła później długą drogę przez Indie do Europy - szczyt ich popularności przypada na koniec XVIII wieku. Niestety - oryginalne reguły gry nie przetrwały, zostały stworzone przez historyka Davida Reynoldsa w 1983 roku i przetestowane w pubie w jego rodzinnym mieście - Lincoln w Wielkiej Brytanii.

Doskonałą grę wymyślił w 2002 roku Jorge Gómez Arrausi - reguły do błyskawicznego opanowania w pięć minut, proste rekwizyty (miłośnik gier logicznych zapewne ma w swoich zbiorach planszę heksagonalną) oraz pewna oryginalność - na początku gry nie wiadomo, kto gra czarnymi, a kto białymi. Gracze zależnie od koloru pionów mają różne zadania do wykonania, aby wygrać pojedynek. Gra przypadnie do gustu zwłaszcza miłośnikom Hexa i innych gier typu connection.

W opisie reguł każdej gry występuje fragment zaczynający się zwykle stereotypowo, od stów: „Wygrywa ten, kto...". Jeżeli dokończenie zdania brzmi: ,,...da mata królowi przeciwnika", wiadomo, że chodzi o szachy. Jeśli inaczej - np. zbije wszystkie pionki przeciwnika" lub ,,...zdobędzie określoną liczbę punktów" - wówczas mamy więcej możliwości; pierwszy przykład jest typowy dla gier planszowych, drugi - dla gier w karty.

Czy można diametralnie zmienić cel gry, jakby ,.odwrócić" go, zastępując we wspomnianym fragmencie reguł wyraz „wygrywa" słowem „przegrywa"? Formalnie oczywiście tak, w praktyce jednak zdecydowana większość gier staje się po takiej zmianie trywialna lub bezsensowna, podobnie jak bieg, przed rozpoczęciem którego umówiono by się, że zwycięzcą zostanie zawodnik ostatni na mecie. „Nieodwracalne" są np. szachy, bo praktycznym przejawem reguły: „przegrywa ten, kto da mata królowi przeciwnika", byłoby dążenie do zmuszenia przeciwnika, aby zamatował naszego króla. Doprowadzić do tego można tylko w sztucznie stworzonych pozycjach, które są tematem zadań szachowych zwanych samomatami. Jest jednak kilka gier, którym „odwrócenie" wcale nie szkodzi i które od dawna znane są w obu formach.

W Hexade odnajdziemy kilka znanych elementów z innych gier, ale... czy to źle? Jedna z wygrywających formacji to linia sześciu pionów (np. w Go-Moku - 5 pionów), bicie przypomina Pente, przenoszenie gier z tradycyjnych planszy na heksagony to również powszechna praktyka. A gra jest naprawdę wyśmienita!

Ciekawą odmianę dla miłośników Othello zaproponował swego czasu Christian Freeling: pierwsza (i rewolucyjna) zmiana to heksagonalna plansza, druga - to fakt, że plansza ta jest "dziurawa"... Ilość pól w takiej planszy jest wprawdzie większa niż przy standardowej, ale gracze dysponują tylko sześcioma kierunkami "bicia", ograniczanego dodatkowo przez wspomniane "dziury". Reguły ruchu i bicia bez zmian.

 

Sześć ważnych strategicznie narożników i nieco mniej dynamiczna rozgrywka skłądają się na zupełnie inną grę - rutynowe zagrywki i przyzwyczajenia trzeba odstawić w kąt... Polecam!

Polscy popularyzatorzy warcabów międzynarodowych, przystępując do propagowania tej gry, w prosty i piękny sposób uzasadniali celowość jej nobilitacji: „... jeśli szukamy form przyjemnego spędzania wolnego czasu, warto chyba odnawiać te, które mają wielowiekową tradycję, wprowadzają rywalizację, kształcą sprawność umysłową. Historia wykazała, że Polacy mają predyspozycję do tej gry, że byli jej czynnymi twórcami. Czy więc nie warto, by «Polską grę» uprawiał każdy Polak i ubiegał się o laury na forum międzynarodowym?".

Zasady zbliżone do tradycyjnego sposobu gry w domino, który polega na zestawianiu ze sobą polówek kamieni z identyczną liczbą oczek, występują w wielu grach. Niektóre z nich są tak podobne do domina, że czasem wyodrębnia się je jako grupę gier zwanych dominowymi, dominopodobnymi lub po prostu dominami. Jedną z takich gier, łączącą w sobie cechy domina i popularnej dziecięcej gry w kółko i krzyżyk, opisywałem przed ośmiu laty („Plank", Problemy nr 4. 1975). Grami dominopodobynmi od dawna pasjonuje się Marc Odier. Uznawany za autorytet na tym małym skrawku krainy gier, zawodowo zajmuje się znacznie szerszą dziedziną wiedzy - jest profesorem biofizyki na uniwersytecie w Amiens. Odier zbiera, analizuje i tworzy nowe gry dominowe. Eksperymentuje z kształtami kamieni (powstają nawet warianty przestrzenne), sposobami rozmieszczania na nich oczek, liczebnością kompletów itp. Niektóre z jego projektów stosowane są jako pomoce dydaktyczne w nauczaniu matematyki i logiki. Należy do nich także najpopularniejsza gra dominowa opracowana przez Odiera - trioker. Oryginalność triokera jest oczywiście niewielka, ale istnieje godna uwagi różnica między nim a dominym: trioker, a ściślej - jego najbardziej znany wariant, jest w przeciwieństwie do strategiczno-losowego domina grą czysto strategiczną, z pełną informacją.